Blue Planet II, 1. Sezon, 3. Bölüm "Mercan Kayalıkları"
Çeviren: Sacrer İyi seyirler dilerim.
Güneydoğu Asya'nın uzak köşelerinde...
...Mercan Üçgeni bulunuyor.
Dünyadaki en zengin mercan kayalığı kümesi.
Hayatla tıka basa dolmuş denizaltı şehirleri.
Tüm kalabalık metropollerde olduğu gibi azılı bir rekabet söz konusu.
Yaşanacak yer...
...yiyecek...
...ve eş uğruna.
Fakat resifte fırsatlar da eksik olmuyor.
Mürekkep balığı.
Yengeç avında uzman.
Gel gelelim büyük yengeçler tehlikeli avlardır.
Kıskaçları oldukça güçlü.
Mürekkep balığının ise kayda değer bir yeteneği var.
Derisinde milyonlarca pigment hücresi var.
Böylece daima rengini ve motifini değiştirebiliyor.
Anlaşılan bu da yengeci hipnotize ediyor.
Mürekkep balığı zeki olabilir. ama köpekbalığı daha büyük.
Ve mürekkep balığıyla besleniyor.
Gizlenme zamanı geldi.
Tekrar ava dönüyoruz.
Yeni hedef, aynı hipnoz tekniği.
Telaşlı denizaltı şehirlerine yerleşebilenleri...
...büyük ödüller bekleyebiliyor.
Mercanlar kendilerine Tropika'nın sıcak, temiz...
...ve sığ denizlerinde kalkerden evler yaptı.
Resifleri okyanus tabanının binde 1'inden azını kaplıyor.
Buna rağmen denizde bilinen tüm canlı türlerinin...
...çeyreğine ev sahipliği yapıyor.
Karmaşık ve sonsuz çeşitte yapılar bunlar.
Birçok türden canlısına her çeşit evi sağlıyor.
Çatı katı suitlerinden tutun da...
...arka mahalle fakirhanelerine kadar.
Burada, Avustralya'nın Büyük Set Resifi'nde...
...mercan lagosları, küçük balıkları avlayarak besleniyor.
İyi de çatlaklardan geçemeyecek kadar büyüksen...
...nasıl burada yemek yiyebilirsin ki?
Lagosun rakibi de var.
Oldukça zeki...
...ve aynı türden avın peşinde.
Ahtapot.
Daracık çatlaklardan geçebiliyor.
Yine de avı genelde kaçmayı başarıyor.
Ya birlikte çalışsalardı?
Lagosun rengi soluyor.
Ahtapotun dikkatini çekmeye çalışıyor.
Başının üstünde duruyor.
Lagos, ahtapota işaret vermekle kalmıyor...
...avın saklandığı yeri de gösteriyor.
Ahtapot içeri uzanıyor.
Balık ürküyor.
Doğrudan lagosun ağzına yüzüyor.
Bazen ödülü ahtapot alır...
...bazense lagos.
Birbirinden farklı iki tür ortak çalışmanın...
...resifte başarıya ulaştırabileceğini keşfetti.
Ortak çalışma aslında resifteki hayatın temelidir.
Mercanlar da ortaklığa güveniyor.
Fakat daha samimi bir ortaklık.
Mercanlar, anemon benzeri hayvan kolonileri olan...
...poliplerdir.
Bazıları kum tanesi kadar ufak.
Her polipin dokuları içinde yaşayan...
...çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük bitki benzeri hücreler bulunur.
Gündüzleri tropikal güneş ışığı altında gelişirler.
Bitki benzeri hücreler poliplere besinlerini %90'ına kadarını sağlar.
Hava kararınca da polipler beslenmeyi sürdürürler.
Dokunaçlarıyla yüzen yenilir parçacıkları yakalarlar.
Polipler ayrıca deniz suyundan kalsiyum karbonatı ayrıştırır...
...ve kendilerin taştan ev yaparken kullanırlar.
Mercan kolonileri asırlar boyu gelişime devam edebilir.
Muhtemelen bin yıl boyu.
Ev boyutuna ulaşabilecek yapılar inşa edebilirler.
Şehirlerinin en büyüğü Büyük Set Resifi.
Kuzeydoğu Avustralya sahili boyunca 2300 km'yi aşıyor.
Mercan kayalıklarındaki faaliyet, nerede olursa olsun bitmek bilmiyor.
Şafak vaktiyse gündüz mesaisi başlıyor.
Denizaltı şarkı korosu eşliğinde.
Balık, karides ve resifin diğer sakinlerinin sesleri.
Bu şehirdeki her canlının kendine has bir rolü var.
Deniz hıyarı gibi leşçiler...
...diğerlerinin artıklarını geri dönüştürüyor.
Bu papağan balıklarıysa mercan yığınlarını koparıyor...
...ve içindekileri çıkartmak için eziyor.
Artıkları kum olarak vücutlarından atıyorlar.
Borneo'daki yeşil kaplumbağalar...
...belirli bir mercan parçasını ziyaret ediyor.
Bu küçük dişi erken kalkmış ve diğerlerinden bir adım önde.
Kaplumbağalar oraya ulaşmak için resif boyunca uzun mesafeler katediyor.
İstikametleri burası.
Kaplumbağa Kayası
Nesiller boyu ziyarete gelen kaplumbağalar kayada çukur oluşturdu.
Burası horozbina...
...ve cerrah balığının yuvası.
Ziyaretçileri buldukları alg, parazit ve ölü deriyi...
...yiyerek temizliyorlar.
Yeni müşteriler yaklaşıyor.
Kuyruk oluşuyor.
Büyük erkekler içeri dalıyorlar.
Daha küçük dişilerse dışlanıyor.
Ani bir U dönüşü yapıyor.
Bu sırada diğerleri didişiyor.
Derken gizlice tekrar giriyor.
Temizlikçiler besleyici yemeklerini yiyor.
Müşterileriyse parazit ve diğer yüklerinden azat oluyor.
Tahminlere göre temizlik merkezinde kendilerini şımartmak...
...stres seviyelerini düşürebilir.
Orta Doğu toprakları öyle sıcak ve kurudur ki...
...yüzeylerinin büyük bir kısmında yaşam yoktur.
Kızıldeniz'de ise mercan kayalıkları muhteşem bir şekilde gelişir.
Açık deniz de yağmur ormanları kadar zengin bir yaşam barınır.
Gagalı yunus ailesi gece açık denizde beslendikten sonra...
...resifte keyif çatıyor.
Yetişkinler ve yavruları uyuduğu sırada...
...gençler keşfetme girişiminde bulunuyor.
Oyun kuruyor gibi gözüküyorlar.
Bu oyuna mercan yakalama diyebiliriz.
Kurallar pek açık değil.
Farklı kopmuş mercan parçalarını topluyor...
...ve bırakıyorlar.
Bazıları hızla batarken...
...bazılarıysa daha yavaş dibi buluyor.
Bazıları da herkesi memnun eden bir şekilde düşüyor.
Ancak şehrin en başarılıları oyun oynama lüksüne erişebilir.
Bu oyunların da bir getirisi var elbet.
Açık denizde ava çıktıklarında gençlerin ihtiyacı olacak...
...koordinasyon ve çevikliklerini geliştirmeye yardımcı olabilir.
Her resifin açık bir şekilde belirlenmiş sınırı vardır.
Bir nevi şehir surları.
Dış tarafında kayalığın yamacı mevcut.
Surlar, şehri okyanus dalgalarına karşı koruyor.
Fakat günde iki kez surları gelgitler kaplamakta.
Bahamalar'da sudaki akıntı enteresan bir doğa olayı meydana getiriyor.
Denizciler eskiden dev bir deniz canavarının...
...resifin derinliklerinde pusuya yatıp...
...gemicileri ölümlerine sürüklediği efsanesini anlatırdı.
Günümüzdeyse metin, derin mercan oyuklarına...
...hücum etmesiyle oluşan bir girdap olduğunu biliyoruz.
Akıntı, açık okyanustan resife taze mikroskobik yiyecekler getiriyor.
Maldivler'deki en büyük gelgitlerde özel bir mercan lagünü...
...planktonlarla öylesine dolup taşıyor ki...
...yüzlerce okyanus devini kendisine çekiyor.
Manta Vatozları.
Üç metrelik kanat açıklıkları var.
Sonuna kadar açık devasa tembel hayvan-vari ağızlarıyla...
...planktonları süzüyorlar.
Mantalar kendi girdaplarını oluşturarak...
...yemeklerini bir araya topluyorlar.
Bu davranışa manta tufanı deniyor.
Sonrasında gelgit yönü değişiyor ve yiyecek ikmali kesiliyor.
Mantalar lagünü terk ediyor.
Resifin kuytu köşelerindeki hayat sakin ve huzurlu.
Bu varoşlarda hareketli resif şehri kalabalığından...
...kaçmak isteyen her canlı oldukça fazla boş yer bulabilir.
Diğer taraftansa saklanacak hiçbir yer yok.
Geceleri bu sebepten ötürü tehlikeli bir yer hâlini alıyor.
Aslan balığı gibi geceleri avlananlar...
...resifin sınırını devriye geziyor.
Avcı, oldu av.
Bobbit.
Devasa, etobur solucan. Çenesi hançer misali keskin.
Soyu 400 milyon yıldan öteye uzanıyor.
1 metre uzunluğunda.
Kokunun tadını alıyor.
Ve de hareketi hissediyor.
Şafak söktü. Işıkla beraber resif daha güvenli oldu.
Küçük çapak yemek aramaya geri dönüyor.
Bobbit hâlâ aç olabilir.
Ancak gün ışığında durum tersine dönüyor.
Çapak, bobbiti görebiliyor.
Kaçmak yerine...
...birlikte solucanın etrafını saran kumu üflüyorlar.
Böylece gafil avlama avantajını elinden alıyorlar.
Bobbitin sığınağını ortaya çıkararak daha güvenli beslenebilecekler.
Fakat yakınlarda bobbit olduğunu...
...unutmamanın faydası var.
Kum düzlüklerinde bazıları için güvenli bir yuva var.
Semerli palyaço balığı ailesi muhteşem bir yuva buldu.
Halı anemonunun dokunaçları ölümcüldür.
Fakat palyaço balıklarının zehre bağışıklığı var.
Böylece tehlikelerden sakınabilirler.
Karşılığındaysa balık, anemonu parçacıklardan temizliyor.
Tüm palyaço balıklarında olduğu gibi...
...aileyi büyük bir dişi yönetiyor.
Beyaz yüzü onun patron olduğunu belli ediyor.
Küçük erkek kendisini kanıtlamak zorunda.
Gece gündüz çalışıp...
...parçacıkları temizliyor ve ev işlerini genelde o koşuyor.
En zor işiyse patronun yumurtalarını bırakabileceği...
...güvenli bir yer bulmak.
Dişinin yumurtaları koyacağı katı bir yer yok ama.
Yakındaki kabuk çözüm olabilir.
Tabii anemonun güvenli bölgesine taşıyabilirse.
Çok ağır.
Ayrıca kendi aklı da var.
Hermit yengeci.
Ancak burada günde iki kez...
...anemon gelgit akıntısıyla temizleniyor.
Akıntı yeni fırsatlara gebe.
Eski bir plastik şişe.
Belki bu iş görür.
Yeterince ağır değil.
Hindistan cevizi kabuğu.
Oldukça uygun. Ama evden çok uzakta.
Bir başına da yerinden kıpırdatamıyor.
Çift, birlikte çalışıyor.
Anemonun dokunaçlarına birkaç rötuş yapıyor.
Kabuğu sokmayı başardılar.
Dişi yumurtalarını bırakıyor. Nihayet güvenli bir doğumhane.
Çocuklarına babalık yapmak için kendini kanıtladı.
Yumurtaları döllüyor.
Yumurtalarına özenle bakacak.
10 güne yumurtadan çıkana dek temiz ve sağlıklı tutacak.
Resif canlıları yavrularına avantaj tanımak için uzun mesafeler katediyor.
En çok da dünyadaki en ücra resiflere gidiyorlar.
Fransız Polinezyası. Güney Pasifik'in kalbi.
Soyutlanmaları sayesinde korunan...
...bazı resifler hâlâ aslen eski zamanlardan kalma.
Bu mermerli hani balığı şehre girmiş ve erginliğe ulaşmış.
Şimdi çiftleşme vakti.
Eş bulmak için resifin en tehlikeli bölgesine gitmeli.
Yamaç.
Gri resif köpekbalıkları devriye geziyor.
Yüzlercesi.
Dinleniyorlar.
Şimdilik.
Binlerce hani balığı deniz tabanında toplandı.
Dişiler yumurtadan çatlayacak.
Fakat biriyle çiftleşmek için...
...bekleyen erkek kalabalığını aşmalı önce.
Hepsi de aynı şeyi düşünüyor.
Dişilere olabildiğince yaklaşmak için didişiyorlar.
Bu erkek avantajlı konumda bulunabilir.
Ancak dişi uygun şartlar sağlanıncaya kadar...
...döllemesi için yumurtlamayacak.
Köpekbalıkları yaklaşmakta.
"O an"ın geldiğini seziyorlar.
Gelgit yönü değişiyor.
Yumurtlama anı bu olabilir.
Aniden dişiler yüzeye hücum ediyorlar.
Çıkarken arkalarında yumurta bulutu bırakıyorlar.
Erkekler aynı anda sperm bırakarak onları izliyor.
Hani balıklarının uğruna ölmeyi göze aldıkları bir eylem.
Ya şimdi ya da asla.
Döllenmiş yumurtaları başka yere sürüklenecek.
Bir dolu acıkmış resif sakininden uzaklara.
Denizi bulandıran milyarlarca yumurtanın çoğunluğu yenecek.
Ancak küçük ama önemli azınlıkta birkaçı...
...başka bir resif bulup oraya yerleşecek.
Günümüzün mercan kayalıkları yeni bir tehditle karşı karşıya.
Denizler ısınıyor.
Sıcaklıktaki birkaç haftalığına sadece bir-iki derecelik artış...
...mercan poliplerinin bitki-vari hücrelerini atmasına yetebilir.
Bu olay sonucunda mercanlar hem renklerini...
...hem de ana besin kaynaklarını yitirir.
Yüksek sıcaklıklar sürmeye devam edecek olursa...
...böyle ağaran mercan muhtemelen ölür.
Son senelerde dünyadaki mercan kayalıklarının yarısının...
...ağardığı düşünülüyor.
Buna 2016'dan beri...
...Avustralya'nın Büyük Set Resifi'ndeki...
...sığ mercan sularının üçte ikisi dahil.
Bir zamanlar kalabalık olan bu denizaltı şehirleri...
...kasvetli harabelere döndü.
Orada yaşayanların çoğu da evsiz kaldı.
Bazı bilim insanları bu asrın sonunda...
...bildiğimiz mercan kayalığı şehirlerinin...
...mazide kalacağını öngörüyor.
Okyanustaki hazinelerin en kıymetlisinin geleceği var mı?
Bu ne kadar hızlı ısındıklarına...
...ve denizlerin ne kadar sıcak olduğuna bağlı.
Umut ışığı var.
Mercanların üreme şekilleri sayesinde.
Yılın özel bir gecesinde...
...dolunay, olağandışı bir olayı tetikliyor.
Mercanların yumurtlaması.
Sıra dışı bir şekilde aynı anda tüm resif çoğalıyor.
Milyarlarca döllenmiş yumurta serpilip gidiyor.
Okyanus akıntıları onları taşıyor.
Yumurtlayan sadece mercanlar da değil.
Resifin sakinlerinden birçoğu da yumurtluyor.
Sürüyle yavru okyanusa kapılıyor.
Sahipsiz bir eve yerleşmeye...
...ve karmaşık topluluğu geliştirmeye hazır durumdalar.
Mercan kayalığı topluluğunu.
Gelecekte denizlerimizi neyin beklediğini bilemeyebiliriz...
...ama mercan kayalıkları yeniden oluşabiliyorlar.
Birkaç resif sağ kaldığı sürece...
...umut da var.
Fransız Polinezyası.
En yakın büyük kara parçasından en az 6500 km uzakta.
Balık avı yasak olduğu için...
...belki de son büyük mermerli hani balığı topluluğunu ağırlayacak.
Sonunda geldik.
Birkaç günümüzü aldı.
Burasının neresi olduğunu söyleyemiyoruz...
...çünkü burası koruma altında olduğu için tam yerden...
...bahsetmememizi istediler.
Ekip büyük bir çekim zorluğuyla karşılaşıyor.
Hani balıkları normalde yılda bir defa yavruluyor.
Bu da bir saatten az sürüyor.
Ekibin danışmanı olan biyolog Yvonne Sadovy...
...30 yıldan fazladır balıkların yumurtlama toplantılarını araştırıyor.
Bu durum binlerce yıldır yaşananla aynı.
Gezegende bilgim dahilinde, hani balıklarının...
...buradaki kadar fazla bir araya geldiği başka yer yok.
Umarım buradadırlar.
Yoksa bunca yolu boşuna tepmiş olacağız.
Zamanlamamız doğru, değil mi Denis?
Doğru.
- Emin misin? - Evet.
Hani balıklarının burada olacakları kesin.
Burada olacak olma sebepleri dolunayda geliyor olmaları.
Hayal kırıklığına uğramıyorlar.
Denis burada toplanan hani balıklarını 15 senedir çekiyor.
Davranışlarına aşina olmuş durumda.
Yüzlercesi, binlercesi var ama belli bir sayı vermek güç.
Yine de gelmeye devam ediyorlar. Lagünden geliyorlar.
Ve boğazda toplanıyorlar.
Burada toplanan sadece hani balıkları değil.
Gezegendeki en yoğun gri resif köpekbalığı sürüsü.
Bozulmamış bir resif böyle gözükmeli.
Sürüyle avcı.
Hani balıkları geldi. İşin zor kısmı ne zaman...
...yumurtlayacaklarını tahmin etmek.
Yakın zamanda mı öğrenmek için Yvonne çekilen videoları izliyor.
Burada erkek, dişiye kur yapıyor.
Videoları yavaşlattıkça detaylar göze çarpmaya başlıyor.
Bahis oynasaydın yarına oynar mıydın?
Bence ya yarın olacak ya da ertesi gün.
Oldukça yakın zamanda.
Sadece altı dalgıçları olduğu için ekip sürekli sualtında kalamıyor.
Deneyimden yola çıkarak...
...dolunaydaki gelgit değişiminde dalmaya karar veriyorlar.
Gelgitin hani balıklarının yumurtlamasını düzenlediği sanılıyor.
Fakat bu sene en güçlü gelgit değişimi geceleyin.
İlk gece dalışımız için hazırlanıyoruz.
Gündüzleri bölgede köpekbalıklarıyla karşılaşmıştık ancak geceleri...
...nasıl tepki vereceklerini kestiremiyoruz.
Gergin misin?
Dikkatli olmalıyız. Çünkü geceleri...
...derinlerde akıntı oluyor. Üstümüzde bu ağır...
...köpek balıklarından korunmak için giysi var.
Resif köpekbalıkları geceleri avlanıyor.
Dalgıçlar önlem olarak zincirden örülme giysiyi ve kaskı takıyor.
Bir, 'ki, üç, dört.
Dalgıç telsiz kontrol, telsiz kontrol.
Gayet iyi duyuyoruz. Haniler burada. Biz de öyle.
Sizi oldukça net duyuyoruz.
Hani balıklarının yumurtlamasına dair bir şey yok ama karanlıkta...
...köpekbalıklarının davranışları değişiyor.
Avlanıyorlar.
Avlanırken elektriği hissettiklerinden...
...köpekbalıkları en ufak elektriksel uyarıya ayarlı. Kameralar buna dahil.
Sürünün toplanmasıyla...
...şu an yüzeyle bağlantıyı kaybetmek için en kötü zaman.
Hiçliğin ortasındayız. Aşağıda yaşananlara dair...
...hiçbir fikrimiz yok. Tek duyulan kesik telsiz sesi.
Yumurtlama belirtisi olmadığından dalışı sonlandırıyorlar.
Çok fazla köpekbalığı vardı.
Bu gece yüzme konusunda biraz zorlandım.
Sebebini bilmiyorum.
Güçlü bir karşı akıntı olabilir ama biraz zorlandım.
Geceleri hani balıkları faaliyet göstermiyor. Sanki...
...hareket etmiyorlar. Mercanlarda gizlenmişler.
Ekip, enerjisini sıradaki gelgit değişimine saklıyor.
Şafakta umdukları yumurtlama olayı için hazırlanıyorlar.
Haberler kötü. Hâlâ...
Sadece 20 dakikanın ardından dalgıçlar yüzeye dönüyor.
Ekipleri için üzücü haberleri var.
Hepsi gitmiş.
Kaçırdık.
Dün gece yumurtlamış olabilirler.
Bile... Aman Tanrım, hiç bilemiyorum.
Ekip geç kaldı.
Tahminimce yumurtlamayı birkaç saatle kaçırdık.
Muhtemelen kritik kitle ve yoğunluğa eriştikleri için...
...biraz erken yumurtladılar.
Gelecek sene Yvonne, Fransız Polinezyası'na dönüyor.
Hani balıklarını daha iyi tanıma umuduyla.
Bu yıl Laurent Ballesta ile usta ekibi zorluğu üstleniyor.
Daha çok dalgıçları olması dolayısıyla yeni bir yaklaşımları var.
Laurent'a durmaksızın suyu gözletmeyi planlıyor.
Hayvanların davranışlarını öğrenmek amacıyla...
...24 saatlik bu dalışı gerçekleştirmek gayet mantıklı.
Bu sene durmaksızın devam eden yüzlerce saatlik gözlemin ardından...
...hayret edilesi olayın en önemli anını yakaladılar.
Hani balıklarının topluca yumurtlaması.
Süreci anında izleme ayrıcalığına eriştik.
Büyük bir heyecan.
Hayvan biyolojisi adına önemli bir gözlem.
Fotoğrafçılığı seviyorum çünkü anı yakalama duygusu var.
Hiç bu kadar dalmamıştım.
24 saatlik dalışta harcadıkları enerji beni de yordu.
2 ekibin ortak çalışması ve Yvonne'un yılları aşkın araştırması sayesinde...
...nihayet mermerli hani balıklarının inanılmaz hikâyesini anlatabiliyoruz.
Çeviren: Sacrer twitter.com/Sacrer_
Gelecek bölümde engin açık okyanusa yol alacağız.
Mavi ıssızlıkta hayatta kalmak için bazıları hızlı...
...bazıları ölümcül stratejiler kullanıyor...
...ve pek azıysa ailelerinin yakında olmasına güveniyor.